RCI TH: Akauntabiliti Terpinggir, Usaha Pemulihan Kurang Dihargai

Oleh: Mohd Azmi Abdul Hamid

ULASAN: Pendedahan Laporan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) mengenai Lembaga Tabung Haji sepatutnya menjadi detik penting untuk membersihkan sebuah institusi amanah umat Islam. Namun, perbahasan yang berlaku semakin tenggelam dalam pertarungan politik, tindakan keluar Dewan dan percubaan mempertahankan kedudukan parti. Akibatnya, persoalan paling utama semakin terpinggir: siapa yang bertanggungjawab terhadap kepincangan tersebut, bagaimana kerugian berlaku dan apakah jaminan bahawa kesalahan yang sama tidak akan berulang?

Tabung Haji bukan milik mana-mana parti politik. Wang yang diuruskan ialah simpanan jutaan umat Islam, termasuk petani, nelayan, pekerja kilang, penjawat awam, peniaga kecil dan warga emas yang mengumpul wang sedikit demi sedikit dengan cita-cita menunaikan rukun Islam kelima. Setiap ringgit di dalamnya membawa amanah, pengorbanan dan harapan.

Oleh itu, isu RCI Tabung Haji tidak boleh dikecilkan menjadi pertembungan antara kerajaan dengan pembangkang. Ia adalah persoalan amanah awam, integriti pengurusan, disiplin pelaburan dan perlindungan terhadap pendeposit.

Pembangkang mensia-siakan ruang semak, imbang

Tindakan sebahagian Ahli Parlimen pembangkang keluar daripada Sidang Khas Dewan Rakyat ketika laporan RCI dibahaskan baru baru ini amat mengecewakan. Jika mereka mempertikaikan laporan tersebut, mereka sepatutnya kekal di dalam Dewan, membedah setiap dapatan, mengemukakan dokumen, mencabar angka dan menuntut jawapan daripada kerajaan.

Parlimen ialah medan semak dan imbang. Tindakan keluar Dewan mungkin menghasilkan tajuk berita, tetapi tidak membantu rakyat memahami kebenaran. Malah, tindakan itu menyebabkan pembangkang sendiri dilihat berpecah apabila terdapat ahli yang mahu terus membahaskan laporan tersebut secara substantif.

Perbezaan pandangan dalam kalangan pembangkang sebenarnya boleh diterima sebagai sebahagian daripada proses demokrasi. Namun, perbezaan itu menjadi masalah apabila strategi politik mengatasi tanggungjawab untuk mempertahankan kepentingan pendeposit. Laporan media mengesahkan bahawa ahli Parlimen pembangkang keluar beramai-ramai, sedangkan sidang tersebut menyediakan ruang rasmi untuk mereka mencabar dapatan RCI berdasarkan fakta.

Jika pembangkang mahu dilihat sebagai kerajaan alternatif yang berwibawa, mereka mesti menunjukkan keupayaan meneliti laporan kewangan, memahami risiko institusi dan mengemukakan cadangan pembaharuan. Rakyat memerlukan pembangkang yang menyemak kerajaan secara berkesan, bukan pembangkang yang meninggalkan medan ketika isu rumit perlu dibahaskan.

Sesiapa yang terlibat perlu disiasat

Pada masa yang sama, kerajaan tidak boleh memperalatkan laporan RCI untuk menghukum lawan politik melalui persepsi sebelum proses siasatan dan perundangan diselesaikan. Pendedahan laporan perlu disusuli siasatan profesional, audit forensik dan pendakwaan berdasarkan bukti.

Azmi Hamid

Jika berlaku salah guna kuasa, kecuaian serius, konflik kepentingan atau keputusan pelaburan yang melanggar mandat, mereka yang bertanggungjawab mesti disiasat tanpa mengira jawatan, parti atau kedudukan. Akauntabiliti tidak boleh dipilih mengikut musim politik.

Kerajaan juga perlu menjawab mengapa laporan RCI mengambil masa yang panjang untuk didedahkan. Penjelasan bahawa pendedahan lebih awal boleh mencetuskan kebimbangan dan pengeluaran simpanan secara besar-besaran mempunyai asas dari sudut kestabilan institusi, tetapi alasan itu tidak boleh menjadi kebiasaan untuk menangguhkan ketelusan.

Setiap penangguhan mestilah mempunyai justifikasi yang jelas, tempoh yang munasabah dan pelan pendedahan kepada rakyat. Ketelusan yang terlalu lama ditangguhkan akhirnya boleh menimbulkan lebih banyak kecurigaan.

Dapatan RCI perlu ditangani secara serius

RCI dilaporkan mengesyorkan rombakan besar dalam tadbir urus Tabung Haji. Antara cadangannya ialah menghalang ahli politik aktif daripada menduduki lembaga pengarah, menetapkan kelayakan dan bidang kepakaran anggota lembaga, memperkemas pembahagian tanggungjawab serta menjalankan audit forensik terhadap pelaburan bermasalah.

RCI turut mengesyorkan supaya tindakan segera diambil terhadap setiap laporan polis atau aduan salah laku. Ini menunjukkan masalah yang dikenal pasti tidak boleh diselesaikan melalui penjelasan politik semata-mata. Ia memerlukan perubahan undang-undang, struktur, budaya organisasi dan mekanisme pengawasan.

Cadangan melarang ahli politik aktif daripada menganggotai lembaga TH wajar diberi perhatian serius. Institusi kewangan umat mesti dilindungi daripada campur tangan politik, pelantikan berasaskan kesetiaan dan keputusan pelaburan yang dipengaruhi kepentingan pihak tertentu.

Kepakaran profesional, amanah, pengalaman dan kebebasan membuat keputusan mesti menjadi asas pelantikan. Pindaan Akta Tabung Haji 1995 juga perlu menyediakan mekanisme semak dan imbang yang lebih kukuh, termasuk pengawasan risiko, pengisytiharan konflik kepentingan serta pelaporan berkala kepada Parlimen dan pendeposit.

Nilai dengan adil usaha pemulihan

Dalam keghairahan membahaskan kepincangan lalu, usaha pemulihan yang telah dilaksanakan tidak sepatutnya dinafikan. Menurut laporan mengenai pelaksanaan Pelan Pemulihan TH, kerugian pelaburan berjumlah RM12.6 bilion telah ditangani, iaitu RM10 bilion melalui Pelan Pemulihan 2018 dan baki RM2.6 bilion secara berperingkat sehingga akhir 2025.

Sebanyak 75 peratus syor RCI dilaporkan telah dilaksanakan. Pendapatan pelaburan TH pula mencecah RM4.64 bilion pada 2025, manakala kadar agihan keuntungan meningkat daripada 1.25 peratus bagi 2018 kepada 3.25 peratus bagi 2024 dan 3.5 peratus bagi 2025. Astro Awani

Angka ini menunjukkan proses pemulihan telah menghasilkan kemajuan yang boleh diukur. Mengiktiraf kemajuan tersebut tidak bermakna semua keputusan penstrukturan semula perlu diterima tanpa penelitian. Pemindahan aset kepada Urusharta Jamaah, penerbitan sukuk, pembelian semula aset dan tanggungan kewangan kerajaan tetap perlu diperiksa secara telus.

RCI sendiri mengingatkan bahawa pelan tersebut bukan penyelesaian jangka panjang. Risiko berkaitan penebusan sukuk, aliran tunai kerajaan, kemampanan pengagihan keuntungan serta model perniagaan TH masih memerlukan perhatian. Maka, pujian terhadap pemulihan mesti disertai kewaspadaan terhadap risiko yang belum diselesaikan.

Pemulihan bukan pengampunan

Kita perlu membezakan tiga perkara. Pertama, mengenal pasti kerosakan dan pihak yang bertanggungjawab. Kedua, menilai keberkesanan langkah pemulihan. Ketiga, membina perlindungan institusi untuk masa hadapan.

Kejayaan memulihkan kedudukan kewangan tidak boleh memadamkan tanggungjawab terhadap kesalahan lalu. Pada masa yang sama, kesalahan lalu tidak boleh dijadikan alasan untuk menafikan semua kejayaan pengurusan semasa.

Pendekatan matang menuntut kita menyiasat yang bersalah, mengiktiraf yang membaiki dan menutup ruang agar penyelewengan tidak berulang.

Atas dasar itu, MAPIM menggesa supaya satu pelan tindakan pasca-RCI diumumkan kepada rakyat. Pelan tersebut hendaklah menyatakan dengan jelas syor yang telah dilaksanakan, syor yang masih tertangguh, pihak yang bertanggungjawab, tempoh pelaksanaan dan indikator keberhasilannya.

Audit forensik terhadap pelaburan bermasalah perlu dilaksanakan oleh badan bebas. Hasil siasatan hendaklah dirujuk kepada agensi penguatkuasaan tanpa campur tangan politik. Parlimen pula perlu menerima laporan kemajuan berkala, manakala wakil pendeposit dan pakar kewangan Islam wajar diberikan peranan dalam mekanisme pemantauan.

Kembalikan perbahasan kepada amanah umat

RCI Tabung Haji sepatutnya menyatukan semua pihak di atas satu prinsip: amanah umat mesti dipelihara tanpa kompromi. Kerajaan perlu telus dan bertanggungjawab. Pembangkang perlu kritikal, berfakta dan konsisten. Pengurusan TH mesti profesional dan bebas daripada campur tangan politik.

Rakyat tidak mahu melihat RCI berakhir sebagai satu lagi dokumen tebal yang diperdebatkan beberapa hari, kemudian dilupakan. Mereka mahu tindakan, pemulangan aset jika berlaku penyelewengan, pendakwaan jika terdapat kesalahan dan pembaharuan institusi yang dapat diuji.

Jangan biarkan perpecahan politik mengalihkan perhatian daripada akauntabiliti. Jangan gunakan usaha pemulihan untuk menutup kesalahan lalu. Jangan pula menafikan pemulihan hanya kerana ia dilakukan oleh pihak yang berbeza daripada kecenderungan politik kita.

Tabung Haji ialah amanah umat. Kebenaran mesti didedahkan, kesalahan mesti dipertanggungjawabkan, usaha pembaikan mesti dihargai dan masa depannya mesti dilindungi daripada kerakusan kuasa serta kepentingan politik.

---

Penulis merupakan Presiden MAPIM